News Photo
  • Ekim 26, 2020

Alacaklı, rehin ile güvence altına almış olduğu alacağının yerine rehinli malın aynen kendisine verilmesini talep edemez. Bu yönde yapılan anlaşmalar geçersiz olduğu için alacağını alamayan alacaklının rehin konusu taşınır veya taşınmazı paraya çevirerek alacağını tahsil etmesi gereklidir.

Alacağını rehin ile güvence altına alan alacaklı, alacağını icra takibi yaparak almak durumunda kalması halinde kural olarak öncelikle rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takipte bulunması gereklidir. Yoksa alacaklı haciz veya iflas yoluyla bu alacağını tahsil edemez. Alacaklının alacağı, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla tam olarak karşılanamamışsa, karşılanamayan bu kısım için alacaklı haciz veya iflas yoluyla takip yaparak alacağının tamamını tahsil edebilir. Diğer bir deyişle alacaklı öncelikle rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvuracak, alacağının karşılanmayan kısmı içinse haciz veya iflas yoluyla takip yapabilecektir. Fakat önce rehine başvurma kuralının bazı istisnaları bulunmaktadır. Alacağını rehin ile güvence altına almış olan alacaklı, alacağı için aynı zamanda borçludan kambiyo senedi alması durumunda veya konut finansmanından rehin ile temin edilmiş alacaklar ile Toplu Konut İdaresi’nin rehin ile temin edilmiş alacaklarının takibinde alacaklı ister rehine isterse haciz yoluna başvurarak alacağını tahsil edebilir. Yargıtay’ın içtihadına göre, alacağın rehin ile karşılanamayacağı belirgin ise haciz yoluyla takip yapılabilir. Yine İcra İflas Kanunu madde 147/2’de belirtildiği üzere rehin hakkına itiraz edilmesi halinde alacaklı itirazın iptali veya kaldırılması yoluna başvurabileceği gibi takibe haciz yoluyla da devam edebilir.

Rehinin Paraya Çevrilmesi Yoluyla İlamsız Takip

Bu başlık altında iki farklı takip türü bulunmaktadır. Bunlardan ilki taşınır rehninin paraya çevrilmesi yoluyla ilamsız takip, ikincisi ise ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamsız takip şeklinde karşımıza çıkmaktadır.

Taşınır Rehninin Paraya Çevrilmesi Yoluyla İlamsız Takip

Taşınır rehnini paraya çevirerek alacağını tahsil etmek isteyen alacaklının rehin konusu taşınır hakkında kayıtları da içeren takip talebini İcra Müdürlüğüne vermesi gerekir. İcra müdürünün takip konusu alacağın ve rehnin varlığını inceleme yetkisi yoktur. İcra müdürü, takibe uygun olarak borçluya ve varsa rehnili taşınırın maliki üçüncü kişiye ödeme emri gönderir. Borçlunun, ödeme emrine karşı 7 gün içerisinde İcra Müdürlüğüne itiraz hakkı bulunmaktadır. Borçlu, rehine karşı ayrıca ve açıkça bir itirazda bulunmadığı takdirde rehin hakkını kabul etmiş sayılır. Borçlunun yalnızca rehni hakkına ayrıca ve açıkça itiraz etmesi halinde, alacaklı itirazın kaldırılması veya iptali yoluna başvurabileceği gibi sadece rehin hakkına itiraz eden borçlunun ödeme emrindeki alacağı kabul etmiş olması gündeme geleceği için alacaklı bu alacak yönünden rehin hakkından vazgeçerek takibe genel haciz yoluyla devam edilmesini isteyebilir. Borçlu, 7 günlük itiraz süresi içerisinde ödeme emrine itiraz etmezse veya 15 gün içerisinde takip konusu borcunu ödemezse ya da yapılan itiraz iptal edilir veya kaldırılırsa alacaklı, rehinli taşınırın satışını isteyebilir.

İpoteğin Paraya Çevrilmesi Yoluyla İlamsız Takip

Alacaklı, alacağını güvence altına almak için bir taşınmaza ipotek yaptırmış olabilir. Alacaklının elinde ilamlı takip yapmak için gerekli olan belgelerin bulunmaması durumunda veya gerekli belgeler olsa dahi alacaklı ilamsız takiple alacağını tahsil etmek isterse ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamsız takip hali karşımıza çıkar. Üst sınır ipoteğinde olduğu gibi kayıtsız şartsız para borcu ikrarını içeren bir ipotek akit tablosunun olmaması, ilamsız takip yapılmasına neden olur. Bu husus ile ileride doğacak bir alacağın temini için alınan ipotek hallerinde karşılaşılabilir. Borçlu veya üçüncü kişi, alacaklının, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamsız takibine karşı 7 gün içerisinde itiraz edebilir. Bu itirazda ipotek tapu senediyle sabit olduğundan ipotek hakkına karşı bir itiraz yapılamaz. İpotek ile teminat altına alınan alacaklara karşı zamanaşımı işlemeyeceği için zamanaşımı iddiasında da bulunulamaz. Borçlu, 7 günlük itiraz süresi içerisinde ödeme emrine itiraz etmezse veya 30 gün içerisinde takip konusu borcunu ödemezse ya da yapılan itiraz iptal edilir veya kaldırılırsa alacaklı rehinli taşınırın satışını isteyebilir.

Rehnin Paraya Çevrilmesi Yoluyla İlamlı Takip

İlamsız takipte olduğu gibi ilamlı takipte de taşınır rehini ve ipotek şeklinde iki tür takip bulunmaktadır.

Taşınır Rehninin Paraya Çevrilmesi Yoluyla İlamlı Takip

Alacaklının alacağı veya rehin hakkı ya da her ikisi de bir ilama bağlı ise rehnin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takip yoluna başvurulabilir. Borçlu bu halde 7 gün içerisinde borcunu ödemez veya icranın geri bırakılmasına ilişkin bir karar getirmezse alacaklı, rehinli taşınırın satışını isteyebilir.

İpoteğin Paraya Çevrilmesi Yoluyla İlamlı Takip

Alacaklının alacağı veya ipotek hakkı ya da her ikisi de bir ilama bağlı ise ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takip yoluna başvurulabilir. Borçlu bu halde 7 gün içerisinde borcunu ödemez veya icranın geri bırakılmasına ilişkin bir karar getirmezse alacaklı ipoteğin satışını isteyebilir.

İpotek akit tablosunun kayıtsız şartsız bir para borcunu ihtiva etmesi halinde ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takip yoluna başvurulabilir. Bu halde takip talebine ipotek akit tablosunun resmi örneği eklenir. İcra müdürü, ipotek akit tablosunun kayıtsız şartsız bir para borcunu ihtiva edip etmediğini ve borcun muaccel olup olmadığını inceler. İpotek akit tablosu kayıtsız şartsız para borcunu içeriyorsa ve borç muaccelse bir ödeme emri düzenler. Borçlu bu halde 30 gün içerisinde borcunu ödemez veya icranın geri bırakılmasına ilişkin bir karar getirmezse alacaklı, ipoteğin satışını isteyebilir.

Rehinli Malın Satışının İstenmesi

Alacaklı, borçluya ödeme emri tebliğ edildiğinden itibaren taşınırlar için altı ay, taşınmazlar için bir yıl içerisinde satış istemek zorundadır. Önemle belirtmek gerekir ki aksi halde rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip düşer. Rehin hakkı baki olarak kalır. Aynı rehin hakkına dayanarak tekrar takip başlatılabilir.

Rehin Açığı Belgesi

Alacaklının alacağı, rehin konusu mal ile karşılanamaz ise alacaklıya rehin açığı belgesi verilir.

Alacaklının rehin hakkının, takip esnasında alacağı karşılamayacağı anlaşılırsa, talep üzerine alacaklıya geçici rehin açığı belgesi verilir. Alacaklı bu sayede yeni bir takip yapmadan aynı takip üzerinden ve önce rehin ile başvurma zorunluluğundan kısmen kurtularak borçlunun diğer mallarına haciz koyabilir. Ancak alacaklı geçici rehin açığı belgesi ile borçlunun haciz koyduğu mallarının satışını isteyemez. Bunun için geçici rehin açığı belgesinin kesinleşmesi gerekir.

Alacaklının rehnin paraya çevrilmesi yoluyla yapmış olduğu takip neticesinde rehinli malın, rüçhanlı alacakların alacağından fazla bir miktara satılamaması veya alacaklının alacağını karşılamaması durumunda alacaklıya kesin rehin açığı belgesi verilir. Alacaklı bu belge ile borçluya karşı haciz veya iflas yoluyla takip yapabilir. Rehnin satışı yapılmamışsa artırma gününden itibaren, satışı yapılmışsa satışın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde borçluya yeniden icra veya ödeme emri göndermesine lüzum yoktur.

Yargıtay Kararı

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 22.06.2019 tarih, 2019/5207 Esas ve 2019/10004 Karar sayılı ilamı ile;

“Alacaklı tarafından rehin açığı belgesine dayanılarak borçlular hakkında başlatılan takibe karşı borçlu vekili, sadece taşınmazı ipotek verdiğini, teminat olarak verdiği taşınmazla sorumlu olmasına rağmen kendisi hakkında da rehin açığı belgesi alındığını, bu belgeye dayanarak ilamlı takip yapılamayacağını ileri sürerek takibin iptaline karar verilmesini talep ettiği, mahkemece takibin iptaline karar verildiği, alacaklının temyizi üzerine Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 28.11.2017 tarih 2015/12098 Esas 2017/15746 Karar sayılı ilamı ile İİK’nun 152’nci maddesi; "Rehin, satış isteyenin alacağına derece itibariyle rüçhanı olan diğer rehinli alacakların tutarından fazla bir bedelle alıcı çıkmamasından dolayı satılmazsa veya satılıp da tutarı takip olunan alacağa yetmezse, alacaklıya bütün veya geri kalan alacağı için bir belge verilir. Alacağı irat senedinden veya bir taşınmaz mükellefiyetinden doğmayan alacaklı, bu suretle tahsil edemediği alacağı için borçlunun sıfatına göre iflas veya haciz yoluna gidebilir. Alacaklı, satış yapılmamışsa artırma gününden, satış yapılması halinde satışın kesinleşmesi tarihinden itibaren bir sene içinde haciz yolu ile takip talebinde bulunursa yeniden icra veya ödeme emri tebliğine lüzum yoktur. Rehin açığı belgesi, borç ikrarını mutazammın senet mahiyetindedir" hükmünü ihtiva eder.

Hükmün içeriğinde, rehin açığı belgesinin verildiği takip dosyasında, rehnin paraya çevrilmesi yolu ile ilamlı takip yapılmış ise alacaklı bu belgeye dayanak olarak ilamlı icra takibi yapılabilir ve borçluya icra emri gönderilebilir.

Somut olayda, takip dayanağı kesin rehin açığı belgesinin .... sayılı ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile yapılan ilamlı takipte verildiği anlaşılmaktadır.

O halde, alacaklının bu kesin rehin açığı belgesi ile borçlu aleyhinde ilamlı takip yapması ve icra emri düzenlenmesinde bir usulsüzlük bulunmadığı nazara alınarak, mahkemece, şikâyetin reddine karar verilmek gerektiği gerekçesi ile bozulmasına karar verildiği, borçlu tarafından karar düzeltme isteminde bulunulduğu anlaşılmaktadır.

......... sayılı takip dosyasının incelenmesinde, icra takibinin dayanağı olan 22.01.2013 tarih ve 131 yevmiye numaralı ipotek akit tablosunda, .......'den aldığı 600.000 TL ticari kredi için bu borcun teminatı olmak üzere üçüncü kişi .... adına kayıtlı taşınmaz üzerine ipotek tesis edildiği, buna dayalı olarak ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takibe girişilip, taşınmazın ihale ile 60.000 TL bedele satıldığı, bakiye alacak miktarı olan 694.468,46 TL için ....... ve ... hakkında 09.04.2014 tarihli kesin rehin açığı belgesi düzenlendiği, bu rehin açığı belgesine dayanılarak her iki borçlu hakkında..... sayılı dosyasında ilamlı takip başlatıldığı, borçlu ...'in hakkındaki iş bu takibin iptalini talep ettiği görülmektedir.

İİK'nun 152’nci maddesinde; ipotekli taşınmaz satılıp da tutarı takip olunan alacağa yetmezse, alacaklıya bütün veya geri kalan alacağı için bir belge verilir. Bu rehin açığı belgesi ile borçlu aleyhine takip yapılabilir, rehin açığı belgesi, borçtan şahsen (kefil veya müşterek borçlu olarak) sorumlu olmayan ipotek veren aleyhine düzenlenemez ve bu belge ile üçüncü şahıs ipotek veren aleyhine takip yapılamaz. Bu maddeye göre düzenlenen rehin açığı belgesi ile ancak asıl borçlu aleyhine takip yapılması mümkün olup, borçtan şahsen sorumluluğu olmayan, sadece ipotek veren sıfatına haiz bulunan üçüncü kişinin bu borçtan sorumluluğu, taşınmazının ihale bedeli ile sınırlı olduğundan, diğer bir anlatımla ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla taşınmazın satılması halinde sorumluluğu kalmayacağından, onun hakkında İİK.nun 152’nci maddesi gereğince kesin rehin açığı belgesi düzenlenemez. Bu durumda borçlu ... hakkında rehin açığı belgesi düzenlenemeyeceğinden bu belgeye dayanılarak ilamlı takip başlatılmaz.

Mahkemece şikayetçi ... hakkında verilen takibin iptali kararı doğru olduğundan kararın onanması gerekirken, maddi hataya müsteniden bozulduğu anlaşılmakla, borçlunun karar düzeltme isteminin kabulü gerekmiştir.

Borçlunun karar düzeltme isteminin kabulüyle Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 28.11.2017 tarih ve 2015/12098 E.-2017/15746 K. bozma ilamının kaldırılmasına, mahkeme kararının yukarıda yazılı nedenlerle İİK'nun 366’ncı ve HUMK'nun 438’inci maddeleri uyarınca ONANMASINA, 12/06/2019 tarihinde oybirliği ile karar verildi.”

Bu Makaleyi Paylaş

Yorum

HERKESE ADALET, KİMSEYE MERHAMET...